Veel plaatsen en dorpen vooral in de provincies Noord-Brabant, Limburg en in een deel van Zeeland (vooral Zeeuws-Vlaanderen en een aantal plaatsen op Zuid-Beveland), maar ook daarbuiten, kennen een carnavalsoptocht. Deze optocht is een van de hoogtepunten van het carnaval. Na afloop van een optocht worden er vaak prijzen uitgereikt voor onder andere de mooiste praalwagen, de leukste loopgroep of de leukste individuele act. Bij grotere optochten is er naast de juryprijs vaak ook een publieksprijs. Bij sommige optochten is deze wedstrijd gekoppeld aan het carnavalsmotto van de betreffende organiserende carnavalsvereniging en wordt dus gekeken welke deelnemers daaraan het beste uitvoering hebben gegeven. Vaak wordt tijdens de optocht de (lokale) politiek op de hak genomen of Prins Carnaval te kijk gezet. Daarbij wordt tegenwoordig steeds vaker de interactie met het publiek opgezocht. De laatste praalwagen van de optocht is traditiegetrouw de wagen van Prins Carnaval en de Raad van Elf. Zij sluiten de optocht af en strooien snoepgoed naar het publiek.